X Hastalığı terimi yılar önce bilim insanlarının Ebola virüsü gibi bilinen tehditler yerine bilinmeyen bulaşıcı tehditlere (örneğin, Covid-19'a neden olan yeni koronavirüsler) karşı tıbbi önlemler üzerinde çalışmalarını sağlamak amacıyla ortaya atıldı. Amaç, aşılar, ilaç tedavileri ve teşhis testleri de dahil olmak üzere, gelecekte salgın veya pandemi potansiyeline sahip durumlara yanıt olarak hızla uyarlanabilecek ve konuşlandırılabilecek teknolojilerin geliştirilmesini teşvik etmek.
X Hastalığı nedir?
X hastalığı, şu anda bilinmeyen, ancak ciddi bir mikrobik tehdidin neden olduğu hastalığa verilen bir ad. Dünya Sağlık Örgütü, 2017 yılında Şiddetli Akut Solunum Sendromu (SARS) ve Ebola gibi bilinen katillerin yanı sıra araştırma için en öncelikli patojenlerin kısa listesine X Hastalığı de ekledi.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus'un konuyu tartışmak üzere diğer sağlık yetkililerine katılmasıyla birlikte konu İsviçre'nin Davos kentinde düzenlenen Dünya Ekonomik Forumu'nun gündemine girdi.
Covid-19 bir X Hastalığı örneğiydi
Yeni bir koronavirüsün neden olduğu Covid-19, 2019'un sonunda pandemiyi başlattığında bir X Hastalığı örneğiydi. Doğadaki geniş virüs rezervuarı, bu tür hastalıkların kaynağı olarak görülüyor. Bunun nedeni, virüslerin yayılma ve insanlar da dahil olmak üzere diğer canlı türlerini enfekte etme ve insanların bağışıklık kazanamayacağı bir enfeksiyona yol açma potansiyellerinin olmasıdır.
X Hastalığı neden hâlâ inceleniyor?
DSÖ’nün görevlerinden biri bilinmeyen hastalıklar için ön hazırlık olarak Ar-Ge sağlamak. Batı Afrika'daki 2014-2016 Ebola salgınının yol açtığı insani kriz bir uyanış çağrısıydı. Onlarca yıllık araştırmalara rağmen, 11.000'den fazla hayatı kurtarmak için zamanında kullanılabilecek hazırda hiçbir ürün yoktu. Bunun üzerine DSÖ, "öncelikli hastalıklar" için bir dizi aracın geliştirilmesini hızlandırmak üzere bir Ar-Ge planı oluşturdu. DSÖ’nün Ar-Ge planının mevcut listesi şu şekilde:
Covid-19
Kırım-Kongo kanamalı ateşi
Ebola virüsü hastalığı ve Marburg virüsü hastalığı
Lassa ateşi
Orta Doğu solunum sendromu (MERS) ve SARS
Nipah ve henipaviral hastalıklar
Rift Vadisi Ateşi
Zika
Hastalık X
X Hastalığı çalışmaları Covid'e karşı reaksiyonu hızlandırdı
SARS-CoV-2 virüsünün genetik diziliminin yayınlanmasından ilk Covid aşısının onaylanmasına kadar geçen süre sadece 326 gün sürdü. Tüm bunları 2017’den bu yana yapılan X Hastalığı çalışmalarına borçluyuz. Şimdi Salgın Hazırlık İnovasyonları Koalisyonu veya CEPI gibi gruplar, 3,5 milyar dolarlık bir plan kapsamında pandemi potansiyeli olan bir virüs ortaya çıktıktan sonraki 100 gün içinde yeni aşılar geliştirebilecek hızlı yanıt aşı platformlarını destekliyor.
Salgın tehditlerine karşı yürütülen diğer çalışmalar şu şekilde:
Uluslararası Sağlık Tüzüğü’nün güncellenmesi ve dünyayı gelecekteki acil durumlardan korumak için yeni bir küresel anlaşma geliştirilmesi.
Pandemi önleme, hazırlık ve müdahale için Dünya Bankası tarafından onaylanan yeni bir fon.
Temel verilere erişimi hızlandırmayı ve potansiyel tehditleri değerlendirmek için analitik araçlar ve öngörücü modeller geliştirmeyi amaçlayan Berlin'de bir DSÖ Pandemi ve Salgın İstihbarat Merkezi.
Zoonotik viral tehditleri keşfetmeyi ve gelecekteki pandemileri durdurmayı amaçlayan Küresel Virom Projesi.
Covid-19 için yeni nesil aşılar ve tedaviler geliştirmeyi amaçlayan ve NextGen Projesi olarak adlandırılan 5 milyar dolarlık bir ABD hükümeti girişimi.
Halk sağlığı acil durumlarının tespit edilmesi ve bunlara daha etkin bir şekilde müdahale edilmesine yönelik ABD ulusal ağı için 262,5 milyon dolarlık fon.
Pandemi tedavileri için küresel bir merkezin kurulması.
