Zonguldak'ta 1990 yılında yıkılarak yerine yeni hizmet binası yapılan tarihi Valilik sarayının hikayesi, mimari tarihi ve günümüze ulaşamayan yapısıyla kentin geçmişine ışık tutuyor. Yüksel Yıldırım tarafından derlenen bilgilere göre, yıkılan tarihi Valilik binasının mimarı Avusturyalı Theodor Jost'tur.
Theodor Jost, Ankara'nın planlamasını yapan Clement Holzmeister’den bir yıl önce Türkiye'ye gelerek önce Sağlık Bakanlığı binası ve onun arkasından Bakteriyoloji Enstitüsü binasını yaptı.
Ancak 1928’de Türkiye'den ayrılmasının ardından aynı projenin bir uygulaması olarak Zonguldak Valiliği hizmet binası planlandı. Kendisinden proje müellifi olarak nasıl izin alındığına dair net bir bilgi bulunmazken, Zonguldak Valiliği hizmet binası Ankara’da Sıhhiye’deki binayla ikiz kardeş olarak inşa edildi. İkiz kardeşi Ankara’da korunurken, Zonguldak’taki ikizi yıkıldı.
Ankara’daki yapı bodrum üzerine üç kat, Zonguldak’taki ise bodrum üzerine iki kat olarak inşa edildi ve 1960’dan sonra Zonguldak’taki yapının üzerine üçüncü kat ilave edildi. Simetrik bir düzenlemeye sahip olan yapılar, derinliği daha fazla olan bir orta bölüm ile yan kanatlardan oluştu.
Yapının giriş cephesindeki payeler, ikinci kattan itibaren duvar payesine dönüşerek katlar boyunca yükseldi ve yapıya anıtsal bir görünüm kazandırdı. Merdivenli üçlü giriş düzeni daha sonra çeşitli kamu yapılarında da uygulandı. Yapıya arka cepheden de girişler mevcuttu.
Zonguldak’taki yapının hem önden hem arkadan merdivenli girişi bulunuyordu. Ulusal üsluptan farklı anlayışta tasarlanan yapının pencereleri, girişin iki yanındaki bölümlerde düşey, iki uç kanatta ise yatay bordürler içine yerleştirildi. Mekanlar, yan kanatlarda geniş bir koridor boyunca dizilirken üst katlarda toplantı salonları yer aldı. Cepheler değişik renklerde taşla kaplandı, anıtsal merdiven ise mermerden yapıldı.
Ön cephede, zemin kat bitimine kadar ve giriş cephesinin ikinci kata kadar devam eden payelerinde Ankara taşı kullanıldı. 1929 yılında Vali Akif Behzat İyidoğan döneminde yapımına başlanan Vilayet binasının açılışı, 29 Ekim 1932 Cumartesi günü Cumhuriyet Bayramı’nda binanın ilk Valisi Halit Aksoy tarafından yapıldı.
Zonguldak’ta hükümetin önü ya da hükümet meydanı denen alan, eski vilayet binasının arkasındaki alandı. Vilayet binasının ön cephesi denize baktığı için, deniz ulaşımının daha hakim olduğu o yıllarda gelen misafirlerin bu kapıdan karşılanması planlanıyordu. İlk zamanlarda törenler ve etkinlikler bu alanda yapıldı.
1940 yılından sonra arka kapısının daha uygun olduğu görülmesinden dolayı ön kapı olarak kullanılmaya başlandı ve kapının açıldığı meydan Valilik Meydanı oldu, törenler ve toplantılar burada yapıldı.
Yapının giriş katı, Adliye Sarayı yapılana kadar da adliye olarak kullanıldı. Tarihi bina 1990 yılında yıkılarak yerine halen hizmet veren yeni bina yapıldı. (Derleyen: Yüksel Yıldırım)
Yorumlar
Kalan Karakter: