Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi, Türkiye'nin heyelan riskini gösteren dinamik bir sayısal harita oluşturdu. Çalışma, 10 farklı parametre kullanılarak hazırlandı ve üç günlük hava tahmin verileriyle anlık olarak güncelleniyor.
Proje hakkında bilgi veren BEUN Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, heyelanların Türkiye'de en çok can ve mal kaybına yol açan afetlerden olduğunu vurguladı. Kutoğlu, "Biz bu çalışmamızda zeminin gevşeklik ve sertlik parametrelerini, yola yakınlık, su alanlarına yakınlık ve arazi kullanımı gibi 10 tane parametreyi işin içine katarak tüm Türkiye'nin sayısal heyelan risk haritalarını oluşturduk" dedi.
Kutoğlu, kullanılan parametreler arasında en etkilisinin arazinin sertlik derecesini ifade eden VS30 olduğunu belirtti. Bu veriyi yüzey pürüzlülüğü, kara yollarına yakınlık, zeminin su tutma kapasitesi, nehir yatakları ve fay hatlarına olan mesafenin takip ettiğini aktardı.
"Vatandaşlar 30 metre çözünürlükle heyelan riskini görebilecek"
Geliştirilen sistemin web üzerinden servis edileceğini açıklayan Prof. Dr. Kutoğlu, vatandaşların harita üzerinde bulundukları bölgeye dokunarak 30 metre çözünürlükle risk seviyesini öğrenebileceklerini ifade etti. Haritada yüksek riskli bölgeler kırmızı, düşük riskli bölgeler ise maviye yakın tonlarla gösteriliyor.
"Heyelan haritamızı yağış durumuna bağlı olarak da üretebiliyoruz"
Kutoğlu, çalışmanın statik olmadığını ve bir sonraki aşamaya taşınarak dinamik hale getirildiğini söyledi. Geliştirilen programın, Avrupa Meteoroloji Merkezi'nden üç günlük hava tahmin verilerini otomatik olarak indirerek yağışa bağlı güncel bir risk haritası ürettiğini belirtti.
Sistemin işleyişine örnek veren Kutoğlu, "26 Nisan tarihinde yaptığımız hesaplamada, ileriye dönük üç gün boyunca alınacak yağış miktarına göre risk ihtimallerinin bazı bölgelerde yükseldiğini görüyoruz. Örneğin, bu üç günlük yağış miktarını hesaba katmadan önce Doğu Karadeniz Bölgesi'nde risk çok daha yüksek gözükürken, o tarihteki yağışlar nedeniyle Marmara Bölgesi'nde ya da Batı Karadeniz Bölgesi'nde heyelan riskinin daha yükselmiş olduğunu görebiliyoruz" diye konuştu.
Prof. Dr. Kutoğlu, çalışmanın kamu ve afetle ilgili kurumlar için de önemli bir kaynak olacağını kaydetti. Zonguldak'ın yüksek eğim nedeniyle sıkça heyelan yaşanan bir bölge olduğunu hatırlatan Kutoğlu, haritanın yerleşim planlamasında karar vericiler ve yerel yönetimlere fayda sağlayacağını dile getirdi.
