KARADENİZ FAY HATTI NEREDEN GEÇİYOR?
Karadeniz’de deprem oluşturabilecek fay sistemlerinin varlığı özellikle Zonguldak, Bartın ve çevresinde meydana gelen depremler sonrasında sık sık gündeme geliyor. “Karadeniz fay hattı” şeklinde tek bir isimle aransa da bilimsel ve resmi kaynaklarda Karadeniz’in altında ve çevresinde birden fazla tektonik yapı ve fay sisteminden söz ediliyor.
Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), Türkiye Diri Fay Haritası’nı 2026 yılında 13 yıl aradan sonra güncelledi. Yeni çalışmada Türkiye genelinde haritalanan diri fay sayısı 485’ten 700’e yükseldi. MTA’nın güncel sistemi karadaki diri fayların yanı sıra deniz alanlarına ilişkin verilerin de incelenebilmesine imkan sağlıyor.
Bu nedenle Karadeniz’deki deprem tehlikesini değerlendirirken yalnızca kamuoyunda “Karadeniz fay hattı” olarak adlandırılan yapıya değil, Karadeniz içerisindeki fay sistemlerine ve bölgenin güneyindeki Kuzey Anadolu Fay Sistemi’ne birlikte bakılması gerekiyor.
KARADENİZ FAY HATTI HANGİ İLLERİ KAPSIYOR?
“Karadeniz fay hattı hangi illeri kapsıyor?” sorusuna, tek bir fayın bütün Karadeniz kıyılarını baştan sona geçtiği şeklinde cevap vermek bilimsel açıdan doğru değil.
Karadeniz kıyısı boyunca Zonguldak, Bartın, Kastamonu, Sinop, Samsun, Ordu, Giresun, Trabzon, Rize ve Artvin gibi iller bulunuyor. Ancak bir ilin Karadeniz kıyısında bulunması, şehir merkezinin doğrudan diri fay üzerinde bulunduğu anlamına gelmiyor.
Her il için deprem tehlikesi; aktif faylara uzaklık, olası depremin büyüklüğü, zemin özellikleri ve yerel jeolojik koşullar birlikte değerlendirilerek belirleniyor.
Bu nedenle “Karadeniz’deki bütün illerin altından aynı fay geçiyor” şeklindeki değerlendirmeler doğru kabul edilmemeli.
KARADENİZ FAY HATTI HARİTASI
Türkiye’de diri faylarla ilgili güncel resmi kaynak MTA’nın Türkiye Diri Fay Haritası’dır.
MTA’nın 2026 yılında yayımladığı yeni haritada Türkiye genelindeki diri fayların konumu güncel bilimsel veriler doğrultusunda yeniden değerlendirildi. Harita üzerinden şehir ve ilçe bazında arama yapılabiliyor; diri faylar, jeolojik faylar, deniz alanları ve geçmiş depremler ayrı katmanlar halinde incelenebiliyor.
Deprem tehlikesi açısından ise AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası esas alınmalı.
AFAD’ın halen yürürlükte olan haritasında eski sistemde kullanılan “1. derece, 2. derece, 3. derece deprem bölgesi” sınıflandırması artık kullanılmıyor. Bunun yerine koordinat bazında en büyük yer ivmesi değerleri gösteriliyor. AFAD ayrıca bu haritanın bir “risk haritası” değil, deprem tehlike haritası olduğunu özellikle vurguluyor.
ZONGULDAK’TAN FAY HATTI GEÇİYOR MU?
Zonguldak için bu sorunun cevabını verirken şehir merkezinin altından geçen büyük bir aktif fay ile kenti etkileyebilecek çevresel fay sistemlerini birbirinden ayırmak gerekiyor.
Zonguldak İl Afet Risk Azaltma Planı’nda, Zonguldak Merkez için deprem tehlikesinin değerlendirilmesinde Kuzey Anadolu Fay Sistemi üzerinde meydana gelebilecek olası depremler esas alınıyor.
Aynı resmi çalışmada Karadeniz içerisindeki fay sistemlerinin de Zonguldak açısından tehdit oluşturabileceği, ancak deniz içindeki faylar ve bazı karasal faylanmalar konusunda veri eksikliği bulunduğu için bunların yapılan risk hesabına dahil edilemediği belirtiliyor.
Dolayısıyla “Zonguldak’ta hiç fay yok, deprem riski yok” demek de “Zonguldak’ın merkezinden büyük bir aktif fay geçiyor” demek de doğru bir yaklaşım değil.
ZONGULDAK DEPREM AÇISINDAN RİSKLİ Mİ?
AFAD’ın güncel sisteminde şehirler artık “birinci derece, ikinci derece” gibi eski sınıflandırmalarla tanımlanmıyor.
Zonguldak İl Afet Risk Azaltma Planı’nda Zonguldak Merkez için farklı deprem senaryoları ayrıca değerlendirilmiş durumda. Raporda 475 yıllık dönüş periyoduna göre Zonguldak Merkez’in depremsellik seviyesi “Orta Yüksek Deprem”, daha kısa dönüş periyotlarında ise “Düşük Depremsellik” kategorisinde değerlendirilmiş.
Ancak depremde gerçek risk yalnızca faylara uzaklığa bağlı değil.
Binanın dayanıklılığı, yapım yılı, zemin özellikleri, yapılaşma biçimi ve yerel jeolojik koşullar oluşabilecek hasarı doğrudan etkiliyor.
Bu nedenle Zonguldak’ın deprem durumunu yalnızca haritadaki bir renge veya eski “deprem bölgesi derecesi” sınıflandırmasına indirgemek doğru değil.
ZONGULDAK’I HANGİ FAY HATTI ETKİLEYEBİLİR?
Zonguldak açısından önemli deprem kaynaklarından biri kentin güneyinde bulunan Kuzey Anadolu Fay Sistemi.
Kuzey Anadolu Fayı Türkiye’nin en önemli aktif fay sistemlerinden biri olarak Bolu ve çevresinden geçiyor. Zonguldak’ın doğrudan bu ana fay sistemi üzerinde bulunmaması, Kuzey Anadolu Fayı üzerinde meydana gelebilecek büyük depremlerden etkilenmeyeceği anlamına gelmiyor.
AFAD’ın Zonguldak için hazırlanan afet risk çalışmasında da deprem senaryolarının oluşturulmasında Kuzey Anadolu Fay Sistemi dikkate alınıyor.
KARADENİZ’İN ALTINDA FAY VAR MI?
Evet. Bilimsel çalışmalar Karadeniz içerisinde aktif tektonik yapıların bulunduğunu ortaya koyuyor.
Bunun en önemli tarihsel kanıtlarından biri 3 Eylül 1968’de meydana gelen Bartın depremi.
AFAD arşivindeki bilimsel çalışmada 1968 Bartın depremi, Karadeniz’in güney kenarında aktif ters faylanmaya ilişkin önemli sismolojik bulgulardan biri olarak değerlendiriliyor. Depremin büyüklüğü çalışmada 6,6 olarak veriliyor.
Doğu Karadeniz’e ilişkin AFAD afet risk çalışmalarında da deniz içerisinde fayların belirlendiği ancak bölgedeki deniz içi fayların varlığı ve sistematik davranışlarının henüz tamamen haritalanmadığı ifade ediliyor.
Bu nedenle Karadeniz’in deprem üretmeyecek tamamen hareketsiz bir alan olduğu düşüncesi bilimsel verilerle uyuşmuyor.
1968 BARTIN DEPREMİ KAÇ BÜYÜKLÜĞÜNDEYDİ?
3 Eylül 1968’de Bartın ve Amasra çevresini etkileyen deprem Karadeniz’in deprem geçmişindeki en önemli olaylardan biri.
Bartın AFAD’ın güncel bilgilendirmesine göre deprem M=6,5 büyüklüğünde meydana geldi. Merkez üssü Amasra’nın yaklaşık 10 kilometre kuzeyinde, deniz içerisinde gösteriliyor.
Deprem Bartın, Amasra ve çevresindeki köylerde ciddi hasara ve can kayıplarına neden oldu.
AFAD arşivindeki akademik çalışmada ise aletsel büyüklük 6,6 olarak veriliyor ve kaynak mekanizmasının ters faylanma karakteri taşıdığı belirtiliyor.
Kaynaklardaki küçük büyüklük farkı kullanılan deprem ölçeği ve katalog farklılıklarından kaynaklanabiliyor.
BARTIN DEPREM RİSKİ VAR MI?
Bartın, hem Kuzey Anadolu Fay Sistemi kaynaklı sarsıntılardan hem de Karadeniz içerisindeki tektonik yapılardan etkilenebilecek konumda.
Bartın AFAD, kentin Kuzey Anadolu Fayı’na kuş uçuşu yaklaşık 132 kilometre uzaklıkta olduğunu belirtiyor.
1968’de deniz içerisinde meydana gelen büyük depremin Bartın ve Amasra’da ağır hasar oluşturmuş olması da Karadeniz içerisindeki deprem kaynaklarının göz ardı edilmemesi gerektiğini gösteriyor.
KARADENİZ’DE TSUNAMİ OLUR MU?
Karadeniz kapalı bir deniz olsa da tsunami benzeri deniz seviyesi değişimleri açısından tamamen risksiz değil.
1968 Bartın depreminde kıyıda belirgin deniz hareketleri ve kıyı değişimleri kaydedildi. Bartın AFAD’ın aktardığı resmi bilgilere göre deprem sırasında Amasra çevresinde kıyı yükselmesi de gözlendi.
Ancak bu, Karadeniz’de gerçekleşen her depremin tsunami oluşturacağı anlamına gelmiyor. Tsunami oluşumu depremin yeri, büyüklüğü, derinliği ve faylanma mekanizması gibi birçok etkene bağlı.
KUZEY ANADOLU FAYI İLE KARADENİZ FAYI AYNI MI?
Hayır.
Kuzey Anadolu Fay Sistemi, Türkiye’nin kuzeyinden doğu-batı doğrultusunda uzanan ve bilimsel olarak ayrıntılı biçimde incelenmiş büyük bir aktif fay sistemidir.
Karadeniz içerisinde ise farklı tektonik yapılar ve deniz içi faylar bulunuyor.
Dolayısıyla kamuoyunda kullanılan “Karadeniz fay hattı” ifadesi ile Kuzey Anadolu Fay Hattı aynı jeolojik yapı olarak değerlendirilmemeli.
MTA 2026 DİRİ FAY HARİTASINDA NE DEĞİŞTİ?
MTA, Türkiye Diri Fay Haritası’nı 2026 yılında 13 yıl aradan sonra güncelledi.
2013 tarihli haritada 485 olarak belirtilen diri fay sayısının, yeni saha araştırmaları, sismolojik çalışmalar ve bilimsel veriler sonucunda 700’e yükseldiği açıklandı.
Bu değişiklik “Türkiye’de bir anda 215 yeni fay oluştu” anlamına gelmiyor. Güncelleme, daha önce bilinmeyen veya ayrıntılı şekilde haritalanamayan yapıların yeni bilimsel verilerle ortaya konulmasını da kapsıyor.
MTA’nın güncel diri fay haritası gelecekte yapılacak deprem tehlike analizleri, altyapı projeleri ve afet risk azaltma çalışmaları açısından temel veri kaynaklarından biri olacak.
EVİMİN ALTINDAN FAY GEÇİYOR MU NASIL ÖĞRENİRİM?
Bir evin veya arazinin yakınındaki diri fayları incelemek için MTA’nın güncel Türkiye Diri Fay Haritası kullanılabilir.
Ancak haritada bir faya yakın görünmek tek başına binanın deprem riskini belirlemez.
AFAD’ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası koordinat bazında yer hareketi tehlikesi hakkında bilgi verirken, binanın gerçek deprem güvenliği için yapının taşıyıcı sistemi, yaşı, zemin koşulları ve mühendislik özelliklerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
KARADENİZ FAY HATTI SON DEPREMLER
Karadeniz ve çevresinde meydana gelen depremler AFAD’ın son depremler sistemi üzerinden takip edilebiliyor.
Bölgede dikkat çeken yeni bir deprem meydana geldiğinde depremin büyüklüğü, derinliği, merkezi ve hissedildiği iller Press67 tarafından ayrıca haberleştirilecek.
Önemli gelişmeler aynı zamanda bu ana rehberde güncellenecek.
KARADENİZ FAY HATTI SON GÜNCELLEME
25 Ağustos 2026 — MTA’nın 2026 yılında güncellenen Türkiye Diri Fay Haritası doğrultusunda bu rehber yeniden düzenlendi. Türkiye genelinde haritalanan diri fay sayısının 485’ten 700’e yükseldiği açıklandı.
Karadeniz, Zonguldak ve Bartın çevresindeki yeni deprem araştırmaları, önemli depremler ve resmi açıklamalar geldikçe bu sayfa güncellenecek.
PRESS67’DE KARADENİZ VE ZONGULDAK DEPREM HABERLERİ
Zonguldak, Bartın ve Karadeniz’de meydana gelen önemli depremler, yeni fay araştırmaları, AFAD açıklamaları ve uzman değerlendirmeleri Press67’de ayrı haberler halinde yayımlanacak.
Yeni gelişmeler oldukça bu rehber ile ilgili haberler arasında bağlantılar kurulacak.
Zonguldak’ın deprem tehlikesi, zemin yapısı ve çevresindeki aktif fayların etkisini ele aldığımız Zonguldak'ın deprem riski analizimizi de okuyabilirsiniz.
Bolu’da meydana gelen ve Zonguldak’ta hissedilen bir deprem sonrasında Prof. Dr. Naci Görür’ün Kuzey Anadolu Fayı hakkındaki değerlendirmesi de daha önce Press67’de yayımlanmıştı.
