Fransa Parlamentosu, dijital devlerin basın içeriklerini kullanması karşılığında medya kuruluşlarına ödeme yapmasını şart koşan yeni düzenlemeyi onayladı. Avrupa Birliği’nin 2019 tarihli telif hakları direktifine dayanan yasalaşma süreci, Senato’dan geçen metnin kısa sürede resmiyet kazanmasıyla tamamlanacak. Düzenleme, teknoloji şirketleri ile yayıncılar arasındaki gelir paylaşımında yeni bir dönemi başlatıyor.
Yeni kurallar çerçevesinde dijital platformlar, haber içeriklerinin kullanımına ilişkin verileri yayıncılarla paylaşmakla yükümlü kılınıyor. Bu sayede medya kuruluşları, içeriklerinin platformlardaki performansını izleyebilecek ve telif müzakerelerini somut verilere dayandırabilecek. Bilgi taleplerine 30 gün içinde yanıt vermeyen şirketlere karşı yayıncılar, Fransa Görsel-İşitsel ve Dijital İletişim Düzenleme Kurumu’na (Arcom) başvuru hakkına sahip olacak. Arcom, iki ay içinde sonuçlanacak süreçte tarafların anlaşamaması durumunda ödenecek bedeli belirleme yetkisine sahip.
Genel Haber Basını İttifakı (APIG) Başkanı Marc Feuillee, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“Düzenlemenin büyük dijital platformların müzakereleri uzatmasını ve kullanım verilerini gizlemesini zorlaştıracağını belirtti.”
Cezai yaptırımlar ve mevcut ödemeler
Yükümlülüklerini ihmal eden şirketler, küresel cirolarının yüzde 1’ine varan para cezalarıyla karşılaşabilecek. Fransa’daki uygulamada Google’ın komşu haklar kapsamında yaklaşık 450 yayıncıya toplamda 100 milyon euronun üzerinde ödeme yaptığı biliniyor. Şirket, daha önce görevlerini aksattığı gerekçesiyle 2021 yılında 500 milyon euro, 2024 yılında ise 250 milyon euro para cezasına çarptırılmıştı.
Meta’nın ise APIG ile 2019-2024 dönemini kapsayan anlaşma çerçevesinde 20 milyon euronun üzerinde ödeme yaptığı aktarılıyor. Şirketin yenileme için sunduğu 4 milyon euroluk teklifin reddedilmesi üzerine görüşmeler devam ediyor.
Türkiye'de model çalışmaları
Fransa’daki gelişmeyle paralel olarak Türkiye’de de dijital platformların haber kullanımı karşılığı ödeme yapacağı bir sistemin altyapısı oluşturuluyor. TBMM Dijital Mecralar Komisyonu Başkanı Nazım Elmas, gelir paylaşımına yönelik hesaplama yöntemlerinde ilerleme kaydedildiğini duyurmuştu.
Tasarlanan yapıda Basın İlan Kurumu, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, İletişim Başkanlığı, Rekabet Kurumu ve basın kuruluşlarının koordineli çalışması planlanıyor. Türkiye’nin bu süreçte Avrupa Birliği’nin yanı sıra Fransa, İspanya, ABD, Kanada ve Avustralya’daki uygulamaları referans aldığı belirtiliyor.
