Hedef "yapı okuryazarlığı"nı artırmak
Türkiye'nin sismik gerçekliği göz önüne alındığında zemin ve yapı uyumunun hayati önem taşıdığını belirten Prof. Dr. Kutoğlu, vatandaşların binalarının oturduğu zemin türü ve bölgesel deprem tehlikesi hakkında yeterli veriye sahip olmadığını vurguladı. Bilgi eksikliğinin yarattığı riske dikkat çeken Kutoğlu, şu ifadeleri kullandı:
"Depremlerde büyük acılar yaşayan bir toplum olarak artık tüm vatandaşlarımız deprem söz konusu olduğunda zemin, depremsellik seviyesi ve yapı ilişkisinin; bina özelliklerinin depremlerde hayatta kalabilmek için çok büyük öneme sahip olduğunu artık tüm vatandaşlarımız biliyor. Fakat bizim yaptığımız değerlendirmelerde vatandaşlarımızın, yapılarının oturduğu zeminin bilgilerine ve buranın depremsellik seviyesi bilgilerine ulaşmakta ciddi sorunları var. Bunları nasıl ve nereden öğrenebileceklerini bilmiyorlar. Bir diğer husus da yapılarla ilgili okuryazarlık oranımız düşük. Bu ne demek? Bir bina, konut kiralayacağız veya alacağız; bu bina acaba yapısal olarak deprem noktasında zayıflıkları var mı? Yoksa depremlere karşı güvenli bir bina mı? Bu noktada bilgi ve okuryazarlık noksanlığımız var."
FEMA 154 standartlarında hızlı görsel analiz
Sistem, uluslararası alanda kabul gören FEMA 154 'hızlı görsel değerlendirme' standartlarını temel alarak çalışıyor. Yapay zeka entegrasyonuyla geliştirilen projenin işleyişine dair detayları aktaran Kutoğlu, süreci şu sözlerle özetledi:
"Biz, vatandaşlarımızın oturdukları veya almayı, kiralamayı düşündükleri yapılarla ilgili yapı okuryazarlığını artırabilmek amacıyla yapay zekadan da yararlanarak bir uygulama geliştirmek istedik. İstedik ki vatandaşlarımız buraya binalarının en az bir adet resmini ve konumunu cep telefonundan ya da bilgisayardan yüklediklerinde; hem oturdukları binanın zemin sınıfını (zemin sert mi, yumuşak mı, deprem karşısında nasıl bir tepki veriyor, sismisite seviyesi) öğrenebilsinler hem de binalarının geometrik olarak depreme karşı zayıf noktaları var mı, bunları hızlı bir şekilde yapay zeka desteğiyle öğrenebilsinler istedik. Binalarda bu konularla uğraşan meslek mensuplarının bildiği bazı özellikler var. Mesela binada kısa kolon, yumuşak kat, çıkma ya da geri yaslama varsa, bunlar beton kalitesi yüksek olsa bile depremler karşısında zayıflıklar oluşturabiliyor. Geliştirmiş olduğumuz bu yazılım hem zemin bilgilerini hem de binada bu tür zayıflıkların, artıların veya eksilerin olup olmadığını yapay zeka desteğiyle analiz edip vatandaşlarımıza sunuyor."
15 dakikada kapsamlı değerlendirme raporu
Uygulamadan yararlanmak isteyenlerin 'yapianaliz.beun.edu.tr' portalı üzerinden kişisel bir hesap oluşturması yeterli oluyor. Sisteme girilen konum verileri ve bina fotoğrafları, algoritmalar tarafından işlenerek 10-15 dakika içinde analiz ediliyor. Oluşturulan detaylı risk ve zemin raporu, hem kullanıcının dijital paneline yansıtılıyor hem de e-posta adresine otomatik olarak gönderiliyor.
"Geometrik kusurlar yeni binaları bile yıkıma götürüyor"
Yapıların beton kalitesi kadar mimari tasarımlarının da deprem dayanımında kritik bir faktör olduğunu hatırlatan Kutoğlu, 6 Şubat depremlerinde elde edilen bulguları şu şekilde değerlendirdi:
"6 Şubat depremlerinde şunu gördük: Yeni yapılmış bazı binalar yıkılmışken, onların hemen arkasında çok eski tarihte yapılmış binaların ayakta kaldığı durumları gördük. Elbette beton kalitesi son derece önemli ama binaların kendi geometrik birtakım zayıflıkları da bulunuyor. Mesela binalarda geniş çıkmalar, geri yaslamalar, katlarda düzensizlikler varsa bunlar binayı zayıflatan hususlar. Biz vatandaşlarımızın okuryazarlıklarının artmasını istedik ve üniversitemizin Teknoloji Transfer Ofisi olarak böyle bir hizmet geliştirdik."
